Also Available in:

سدے پتے–اک گھمبیر مسئلہ

از ڈیوڈ کیچ پُول ()
مترجم: مبشر مائیکل عرفان

Photo by Arpad Nagy-Bagoly, Fotolia.com4274-flat-leaves

سدے پتے سدا بہار ہوندے نیں ، پر ایہدا کیوں ہونا چاہی دا اے ؟ کیوں جو ں سدھی شکل مواد دی دتی ہوئی مقدار لئی زیادہ تو ں زیادہ رقبے دی اجازت دیندی اے، ایہدا پتا زیادہ توں زیادہ سورج دی تُوپ توں توانائی حاصل کر سکدا اے ۔ ایہی روشنی فوٹو سنتھسز وچ کاربوہائیڈریٹ (نشاستہ تے چینی) پیدا کر ن لئی یعنی بڑھوتری لئی انتہائی ضروری اے ۔

سدھا پن انتہائی سادہ نظر آوندا اے ، پر قریبی مشاہدے دے تھلے ، ایس نوں واضح کرنا بہت مشکل اے ۔ ماہر پودیات ظاہر کر دے نیں :

”ترچھے پتے دی بجائے سدھے پتے نوں بنانا انتہائی مشکل اے کیونکہ پتے دے درمیانی حصے دی بڑھوتری پتے دے کونیاں دی بڑھوتری دے نال ہم آہنگ ہونا چاہی دا اے ۔“1

حقیقت وچ ، سدھے پتے بے حد محتاط کنٹرول وچ بڑھوتری دے عوامل دا نتیجہ نیں ، جنھوں محققاں نے حال ہی چہ پایا کہ باقاعدہ جینز نیں 2۔ ہن کیہ واقع ہوندا اے اگر پتے دی بڑھوتری صحیح طراں ہم آہنگ نئی اے مثلاً پودیاں دی جینیاتی تبدیلی دے اندر؟ ایہداں دے پودے سدھے پتے نئیں ، بلکہ ترچھے پتے رکھدے نیں – دل پسند ’صفر ٹیڑھے پن ‘ (سدھے پن توں ) کتے دُور ۔ مثال دے طور تے ، جد پتے دے کونے دے نزدیک دے سیل مرکز وچ اوہناں سیلاں توں زیادہ آہستگی نال ودھدے نیں ، تے پتا پیالے دی شکل نما چہ بدل جاوے گا ، مثلاً ، ’’مثبت گاشین کرویچر ‘‘۔ دوجی طرف ، جدوں پتے دے کونے دے قریبی سیل درمیانی حصے چوں زیادہ تیزی نال ودھدے نیں ، تے پتا لہر دی مانند دہانے دی شکل اختیار کر دیاہوئیاں مڑ جاوے گا، بالکل گھڑ سوار دی لگاماں نال ملد ا جُلدا ، جیہڑا ’منفی گاشین کرویچر‘ رکھدا اے ۔

پتیاں دا صفر ٹیڑھا پن بے شک انتہائی شاندار اے ، جیہڑا مثبت یا منفی کرویچر دی طراں کتے زیادہ اعلیٰ اے ، جِداں کہ محققین ظاہر کر دے نیں :

اگرچہ ایہدا دا سدھا پن اتفاق نال اکثر ہوندا اے ، اتفاق نال ایس دے واقع ہون دا امکان کم ہوندا اے کیونکہ ساخت لئی صفر کرویچر دی بجائے منفی یا مثبت کرویچر نوں اختیار کرن لئی بہت سارے طریقے ہوندے نیں ۔ ‘2

سنیپ ڈریگن پودے وچ پتے دی بڑھوتری تے قریبی نظر پتے نوں سدھا بنان لئی ضروری کنٹرول نوں مختصر بیان کر دی اے ۔ جونہی نوے پتے ظاہر ہوندے نیں ، اوہ سیل دی تقسیم نال پھل جاندے نیں۔ مثلاً ہر سیل دو نوے سیل بنان لئی تقسیم ہو جاندا اے ، جنھاں وچوں ہر اک تد مزید دو سیل بنان لئی تقسیم ہوجاندا اے ، اور ایہہ جاری رہندا اے ۔ عام (مثلاً سدھے ) پتیاں وچ، پتے دی نوک تے سیل تقسیم ہونا بند کر دیندے نیں تے پکے بن جاندے نیں (متفرق) پتے دی بنیاد تے سیلاں توں پہلاں ۔

4274-leaf-diagram
جدوں بند منہ دی ودھن والے پتے دی تھلے نوں بڑھوتری کمزور کنویکس اے (پتا الف)، تے بیضوی حتمی پتے دی شکل صفر گاشین کرویچر دے نال نتیجہ بن دیاں اے ۔ لیکن میوٹنٹ وچ، اک کنکیو بند منہ (پتا ب) پتے دے کونیاں تے زیادہ بڑھوتری پیدا کردا اے ، جیہڑی منفی کرویچر دے نال چوڑے پتے بنن دا نتیجہ اے ۔ After Nath et al., 2003, fig. 4(E) ref. 2

ہن محققین وکھا چکے نیں کہ ، حقیقت میں، ’لہر‘ یا ’بند منہ‘ اُتے بنیاد تک سنیپ ڈریگن پتے دے نال منتقل ہوندا اے ، جیہڑا سیلاں دے تقسیم نہ ہون دا تے پختہ پتے دے سیلاں وچ متفرق ہون دا سبب بن دا اے ۔ لیکن وقت تے ایس لہر دی شکل دونواں پتے دی شکل تے کرویچر لئی بالکل تشویشناک اے ۔ عام پتیاں وچ، بند منہ کنویکس اے ، یعنی پتے دی نوک توں دتے گئے اک فاصلے تک ، کونیاں تے پتے دے درمیان وچ سیلاں توں پہلے تقسیم ہونا بند کر دیندے نیں ، جیہڑا صفر کرویچر دے نال پتے دی بیضوی شکل دا نتیجہ بن دے نیں (تصویر ویکھو ، پتا الف)۔

لیکن سنیپ ڈریگن پودیاں وچ اک یقینی جینیاتی تبدیلی دے نال ، بند منہ کن کیو کہلاؤندا اے تے عام پتیاں توں زیادہ آہستہ آہستہ ودھدا اے ۔ نتیجتا ً ، سنیپ ڈریگن تبدیلیاں وچ ، پتے دے درمیان چہ سیل پتے دے کونیاں دے نزدیک سیلاں توں پہلوں تقسیم ہونا بند کر دیندے نیں ، کونے دے حصیاں چہ زیادہ بڑھوتری کر دے نیں ، جیہڑی منفی کرویچر دے نال چوڑے پتیاں دا نتیجہ بن جاندا اے ۔ (تصویر وچ پتا ب)۔

ایہی مسئلہ حشرات دے جھلی دار پراں تے عائد ہوندااے ۔ واضح طورتے ،ایتھے ، بڑھوتری دے ودھن دی شرح دا کنٹرول زیادہ اے ۔ ایہہ میوٹیشن توں ظاہر ہوندا اے جیہڑا بل دار پراں دا نتیجہ بن دے نیں ، بالکل جس طراں میوٹیشناں بل دار پتیاں دا نتیجہ بن دی اے۔ لیکن حشرات چوں ، سدھا پن حتیٰ کہ زیادہ تشویشناک اے ، کیونکہ ایہہ پرواز دے آئرو ڈ ینا مکس لئی ضروری اے ۔

سدھے پتے پیدا ہون چہ ایہہ سب شامل چیزاں تے غور کر کے ، اگر ’اتفاق نال ایس دے ہون دا امکان کم ہوندا اے ،‘ تد ایہہ سدھے پتے کتھوں آئے ؟ نیوڈار وینین چھوٹی میو ٹیشنوں اور فطری چناؤ کو پیش کر ے گا ۔ تاہم، سدھا پن بڑھوتری دی شرح چہ بہت زیادہ ہم آہنگ تبدیلیاں دا مطالبہ کردا اے ، ہن ڈاکن شن فیشن وچ مسلسل قابل تغیر اجتماعی چناؤ دے ذریعے سادگی نال واضح کرنا ناممکن اے ۔ لیکن اگر اتفاق نال یا اجتماعی چناؤ نال نئیں اے ، تد عقل بحث کر دی اے کہ واحد باقی رہن والا متبادل نمونہ اے ، جس طراں ، رومیوں ۱: ۱۸۔ ۳۲ تجویز کر دا ا۔

ے ۔

  1. McConnell, J.R. and Barton, M.K., Leaf development takes shape, Science 299(5611):1328–1329, 2003. Return to text.
  2. Nath, U., Crawford, BCW., Carpenter, R. and Coen, E., Genetic control of surface curvature, Science 299(5611):1404–1407, 2003. Return to text.