Share
A- A A+

Article from:

Creation  Volume 30Issue 3 Cover

Creation 30(3):34–37
July 2008

One Human Family: The Bible, science, race and culture
by Dr Carl Wieland

US $19.00
View Item
Creation magazine print - 1 yr new subn


US $25.00
View Item
The Creation Answers Book
by Various

US $9.00
View Item

Οι άνθρωποι που ξέχασαν το χρόνο (και πολλά άλλα, επίσης)

από τον David Catchpoole
μεταφρασμένο από τον Δημήτρη Τσακνάκη

Φωτογραφία από Bunyuen Suksaneh

A Mlabri mother and child

Απομονωμένες φυλές κυνηγών-τροφοσυλλεκτών θεωρούνται συχνά στη Δύση ως πρωτόγονα (προ-γεωργικά) μη-πλήρως-εξελιγμένα απομεινάρια της λίθινης εποχής.1,2 Τέτοιοι άνθρωποι συνήθως αποκαλούνται ‘Οι άνθρωποι που ξέχασε ο χρόνος’—μια έννοια ευρέως διαδεδομένη ακόμη και γι’ αυτούς που δεν γνωρίζουν την ομώνυμη νουβέλα του 1924 του Edgar Rice Burrough (η οποία έγινε ταινία στο Hollywood το 1977).3

Ωστόσο, ερχόμενοι αντιμέτωποι με νέα ενδιαφέροντα στοιχεία, οι ανθρωπολόγοι θα πρέπει να αναθεωρήσουν τελείως το στερεότυπο: “Πρωτόγονοι κόσμοι: άνθρωποι χαμένοι στο χρόνο”.4

Μλάμπρι—‘Οι άνθρωποι των κίτρινων φύλλων’

Κρυμμένοι στα ορεινά δάση σε περιοχές της βόρειας Ταϊλάνδης και του δυτικού Λάος, οι Μλάμπρι (Mlabri) ‘ανακαλύφθηκαν’ για πρώτη φορά απ’ τους Ευρωπαίους το 1936. Δεν είχαν γεωργία, και γι’ αυτό ζούσαν μόνο κυνηγώντας και μαζεύοντας άγρια τροφή από τη ζούγκλα (οι μοναδικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες της περιοχής).

Οι Μλάμπρι ζούσαν ως νομάδες του δάσους, μετακινούνταν συχνά, και σπάνια εμφανιζόταν σε ξένους. Ωστόσο οι Ταϊλανδέζοι ήξεραν την ύπαρξή τους και τους αποκαλούσαν Phaw Tong Luang δηλαδή ‘οι άνθρωποι των κίτρινων φύλλων’.5 Κι αυτό επειδή εγκατέλειπαν τις προσωρινές κατοικίες τους , που ήταν φτιαγμένες από μπαμπού και φύλλα μπανάνας, μετά από μια εβδομάδα περίπου, όταν τα φύλλα κιτρίνιζαν.

Φωτογραφίες από Bunyuen Suksaneh

A montage of photos of Mlabri people

Ο μυστηριώδης τρόπος ζωής τους, έκανε τους ανθρωπολόγους να συμπεράνουν πως οι Μλάμπρι “πέρασαν απαράλλακτοι μέσα απ’ τους αιώνες”, διαιωνίζοντας μια κουλτούρα η οποία “προηγείται της γεωργίας”. Με λίγα λόγια, οι επιστήμονες θεώρησαν ότι οι Μλάμπρι ήταν “απομεινάρια της λίθινης εποχής”.6

Αλλά μια γειτονική φυλή—οι Τin Prai, ένας αγροτικός πληθυσμός—διηγούνται μια πολύ διαφορετική καταγραφή της καταγωγής των Μλάμπρι.

Ο ‘θρύλος’ των Tin Prai—αγόρι , κορίτσι, κάτω στο ποτάμι.

Φωτογραφία από Refugees International

A Mlabri girl weaving

Οι Τin Prai έχουν μια ιστορία, που πέρασε από γενιά σε γενιά, και εξηγεί την προέλευση των μυστικοπαθών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών γειτόνων τους.

Αρκετές εκατοντάδες χρόνια πριν, λένε οι Τin Prai, εξόρισαν δύο νεαρά παιδιά από την αγροτική τους κοινότητα και τους έστειλαν στο ποτάμι με μια σχεδία. Τα παιδιά, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι, επέζησαν και διέφυγαν στη ζούγκλα. Κράτησαν τους εαυτούς τους ζωντανούς μαζεύοντας το ‘φρούτο του δάσους’ και κυνηγώντας ό,τι μπορούσαν—και με τον καιρό, έκαναν και δικούς τους απογόνους. Έτσι το εξόριστο αγόρι και κορίτσι, σύμφωνα με τους Τin Prai, έγιναν οι ιδρυτές της φυλής των Μλάμπρι.

Αλλά αυτή η καταγραφή χαρακτηρίστηκε από άλλους σαν ένας “μύθος της φυλής”. Απλά δεν ταίριαζε με την αναγνωρισμένη εξελικτική ακολουθία για την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πολιτισμών, δηλαδή “οι συλλέκτες-κυνηγοί προηγήθηκαν της γεωργίας και όχι το αντίστροφο”.7

Το “εκπληκτικό” DNA των Μλάμπρι

Οι Μλάμπρι σήμερα αποτελούνται από 300 περίπου άτομα και θεωρούνται “ευάλωτοι άνθρωποι με απειλούμενη κουλτούρα και γλώσσα”.7,8 Μεγάλο μέρος από την αρχική περιοχή τους, έχει ‘χαθεί’ από την υλοτομία και την καταπάτηση αγρών.

Φωτογραφία από Mikel Flamm, mikelflamm.com

Όντας απαγορευμένο από τα δικά τους έθιμα το να κατέχεις γη, πολλοί Μλάμπρι συμπληρώνουν τα προς το ζην ως εργάτες, δουλεύοντας για τις γειτονικές αγροτικές φυλές.

Όντας απαγορευμένο από τα δικά τους έθιμα το να κατέχεις γη, πολλοί Μλάμπρι συμπληρώνουν τα προς το ζην ως εργάτες, δουλεύοντας για τις γειτονικές αγροτικές φυλές.

Μια διεθνής ομάδα ανθρωπολόγων,9 ελπίζοντας να “αποκαλυφθούν στοιχεία για την εξελικτική τους προέλευση”, οργανώθηκαν για να συγκρίνουν το γενετικό υλικό των Μλάμπρι με αυτό άλλων έξι αγροτικών φυλών των λόφων.10,11

Τα αποτελέσματα ήταν “αξιοσημείωτα”. Όπως ανέφερε το ScienceNOW: “Εκπληκτικώς, όλο το μιτοχονδριακό DNA των Μλάμπρι αποδείχθηκε ότι είναι πανομοιότυπο—μια πλήρη έλλειψη παραλλαγής που δεν έχει βρεθεί σε κανέναν άλλο ανθρώπινο πληθυσμό.”6 Ομοίως, το Υ χρωμόσωμα και η αυτοσωμική γενετική ποικιλομορφία των Μλάμπρι ήταν “επίσης εκπληκτικά μειωμένη”.

Το συμπέρασμα; Επειδή οι Μπλάμπρι είναι γενετικά “σχεδόν πανομοιότυποι”, θα πρέπει να έχουν προέρθει από μια “πολύ περιορισμένη γενετική δεξαμενή”.7 Στην πραγματικότητα, οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο πληθυσμός των Μλάμπρι κατάγεται από ένα μόνο θηλυκό και από ένα ένα έως τέσσερα αρσενικά, οι οποίοι έζησαν περίπου 500 με 800 χρόνια πριν. Και λόγω των ομοιοτήτων στο γενετικό υλικό μεταξύ των Μλάμπρι και των γύρω αγροτικών φυλών, οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι “η πιο πιθανή εξήγηση για την προέλευση των Μλάμπρι είναι από ένα σπάνιο συμβάν σε μια αγροτική ομάδα, που ακολουθήθηκε από την υιοθέτηση του τρόπου ζωής των κυνηγών-συλλεκτών.”11 Και ότι η γειτονική αγροτική ομάδα ήταν “τουλάχιστον στενά συνδεδεμένη με τους σημερινούς Τιν Πράι”.7

“Η παράξενη ιστορία” δεν είναι και τόσο παράξενη!

Επιπλέον, οι γλωσσικές μελέτες έχουν δείξει ότι η γλώσσα των Μλάμπρι σχετίζεται με αυτή των Τιν Πράι—πιθανώς έχουν απόκλιση μερικές εκατοντάδες χρόνια.7,11

Οι Μπλάμπρι δεν ήταν προ-γεωργικοί ‘άνθρωποι που ξέχασε ο χρόνος’.

Έτσι η “παράξενη ιστορία” των Τιν Πράι (όπως την ονόμασαν οι ειδήσεις7) αποδεικνύεται ότι ταιριάζει με τα γεγονότα. Θα μπορούσε καλύτερα να έχει καταγραφεί σαν μια διασωζόμενη διήγηση από αυτόπτη μάρτυρα. Οι Μπλάμπρι δεν ήταν προ-γεωργικοί ‘άνθρωποι που ξέχασε ο χρόνος’. Αντίθετα, αντιμέτωποι με το ότι θα πρέπει να επιβιώσουν στη ζούγκλα, και αποκομμένοι από την πρόσβαση σε σπόρους καλλιεργειών και δίκτυα υποστήριξης της κοινότητας, ήταν άνθρωποι που ξέχασαν τον τρόπο να καλλιεργούν12 και να κάνουν πολλά άλλα πράγματα που γνώριζαν οι πρόγονοί τους—να φτιάχνουν ρούχα, σταθερές κατοικίες, κοινωνικούς νόμους, κτλ.

Γνωρίζοντας τις μικρές ηλικίες των ιδρυτών, η έλλειψη της κληρονομούμενης σοφίας από τους παλιούς προς τους νέους, είναι κατανοητή. Οι Τιν Πράι λένε ότι επίσης εξηγείται “γιατί οι Μλάμπρι φέρονται τόσο παιδιάστικα” και “γιατί μιλούν τόσο αργά”.7,13 Επίσης εξηγεί γιατί η κοινωνία των Μλάμπρι ήταν ευάλωτη σε προφανώς άσοφες αντιλήψεις, πχ., τα έθιμά τους απαγορεύουν την κατοχή γης.14 Αυτό τους καταδικάζει σε μια ζωή μικρής αποδοτικότητας της εργασίας τους και σε φτώχεια.

‘Πολιτισμική επαναστροφή’;

Φωτογραφία από Mikel Flamm, lightstalkers.org/mikel_flamm

A Mlabri girl dying thread

Υπό το φως των ευρημάτων τους για τους Μλάμπρι, οι ερευνητές αναγγέλλουν ότι “οι σύγχρονες ομάδες κυνηγών-συλλεκτών δεν μπορούν αυτόματα να θεωρούνται ότι αντιπροσωπεύουν τον προ-γεωργικό πολιτισμό των ανθρώπινων πληθυσμών καταγόμενοι αμετάβλητοι από τη λίθινη εποχή.”11

Δείχνουν επίσης κι άλλες ομάδες κυνηγών-συλλεκτών, που ήταν γνωστές ότι κατάγονταν από αγροτικούς πληθυσμούς. Για παράδειγμα οι Πολυνήσιοι κυνηγοί-συλλέκτες στα νησιά Τσάταμ και στο Νότιο Νησί της Νέας Ζηλανδίας, “οι οποίοι εγκατέλειψαν τη γεωργία και υιοθέτησαν ένα τρόπο ζωής με αναζήτηση τροφής βασισμένη στη θάλασσα.”

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι εξερευνητές εγκατέλειψαν τις εξελικτικές θεωρίες. Ακόμη πιστεύουν ότι υπήρξε μια προ-αγροτική ΄Λίθινη Εποχή’, και αναφέρονται σ’ αυτά τα παραδείγματα ως ‘πολιτισμική επαναστροφή’. Αλλά αν ερωτηθούν, θα έχουν μεγάλη δυσκολία να παρέχουν οριστικές αποδείξεις ότι οι άνθρωποι ξεκίνησαν ως συλλέκτες-κυνηγοί της ‘Λίθινης Εποχής’, με τη γεωργία να ‘εξελίσσεται’ αργότερα. Ακριβώς όπως και με τους Μλάμπρι, οι ενδείξεις από γενετικά, γλωσσικά και πολιτισμικά στοιχεία που αφορούν άλλες ομάδες κυνηγών-συλλεκτών σήμερα, δείχνουν έντονα ότι συνδέονται με αγροτικούς πληθυσμούς, και όχι ότι έχουν υποστεί ‘πολιτισμική επαναστροφή’.15–17 Ποτέ δεν υπήρξε μια ‘Λίθινη Εποχή’, παρά μόνο στα μυαλά αυτών που προϋποθέτουν μια εξελικτική ‘ιστορία’!18 Ο μόνος τρόπος για να γνωρίζεις σίγουρα τι συνέβη στο παρελθόν είναι να έχεις μια αξιόπιστη μαρτυρία από αυτόπτη μάρτυρα (Δευτερονόμιο 19:15, Ιώβ 38:4,21, Β’ Κορινθίους 13:1). Και η Βίβλος είναι ακριβώς αυτό—φτάνοντας πίσω στο ξεκίνημα του χρόνου—από τον Δημιουργό τον Ίδιο.

Οι άνθρωποι που ξέχασαν το χρόνο—θεληματικά!

Ποτέ δεν υπήρξε μια ‘Λίθινη Εποχή’, παρά μόνο στα μυαλά αυτών που προϋποθέτουν μια εξελικτική ‘ιστορία’!

Στην Β’ Πέτρου 3:3–7 η Βίβλος μας προειδοποιεί ότι “θα εμφανιστούν άνθρωποι εμπαίκτες που θα ακολουθούν τις δικές τους επιθυμίες”. Και συνεχίζει για να πει ότι “Επειδή, θεληματικά αγνοούν ότι από παλιά, με τον λόγο τού Θεού έγιναν οι ουρανοί, και η γη συγκροτήθηκε από νερό και διαμέσου νερού, διαμέσου των οποίων ο τότε κόσμος απολέστηκε, καθώς κατακλύστηκε από το νερό” (προστέθηκε έμφαση).19

Επειδή οι εξελικτικοί ξεχνούν τον παγκόσμιο Κατακλυσμό (Γένεση 6–9) περίπου 4500 χρόνια πριν, νομίζουν ότι τα ιζηματογενή στρώματα πετρωμάτων αντιπροσωπεύουν εκατομμύρια χρόνια. Επειδή ξεχνούν ότι ολόκληρη η Δημιουργία είναι μόνο περίπου 6000 χρόνων και ότι ο πρώτος άνθρωπος φρόντιζε ένα κήπο και φύτευε φυτά του αγρού, λένε ότι οι κυνηγοί-συλλέκτες προηγήθηκαν της γεωργίας. Επειδή ξεχνούν τι συνέβη στην εποχή του Αδάμ, μετά στου Νώε κι έπειτα στη διασπορά της Βαβέλ, παραπαίουν στην προσπάθεια να εξηγήσουν το θάνατο, την ταλαιπωρία, τα απολιθώματα και την καταγωγή των γλωσσών και των πολιτισμών.

Φωτογραφία από Refugees International

Πολλά παιδιά των Μλάμπρι πηγαίνουν σήμερα σε σχολεία της Ταϊλάνδης.

Πολλά παιδιά των Μλάμπρι πηγαίνουν σήμερα σε σχολεία της Ταϊλάνδης.

Ακόμη πιο σοβαρά, επειδή ξεχνούν ότι ο πρώτος άντρας και γυναίκα έγιναν κατά την εικόνα του Θεού (Γένεση 1:26–27), ότι όλοι οι άνθρωποι κατάγονται από αυτούς και πως είχαν νοημοσύνη από την αρχή (π.χ. σφυρηλατούσαν εργαλεία από μέταλλο—Γένεση 4:22), αντικατέστησαν την αληθινή ιστορία του ανθρώπου με μια ιστορία που υπαινίσσεται ότι κάποιοι άνθρωποι είναι λιγότερο εξελιγμένοι (άρα και λιγότερο άνθρωποι), πυροδοτώντας το ρατσισμό.20

η αντικατάσταση της ιστορίας της Βίβλου με το εξελικτικό χρονοδιάγραμμα μπορεί να χτυπήσει σκληρά τους ανθρώπους

Ακόμη και όταν δεν εκφράζεται φανερός ρατσισμός,21 ωστόσο η αντικατάσταση της ιστορίας της Βίβλου με το εξελικτικό χρονοδιάγραμμα μπορεί να χτυπήσει σκληρά τους ανθρώπους (με ένα βλαβερό κι εξουθενωτικό αίσθημα). Για παράδειγμα πολλοί Αβορίγινες στην Αυστραλία έχουν αποδεχθεί το ψέμα της εξέλιξης ότι για τουλάχιστον 40.000 χρόνια ζούνε σε μια κατάσταση ‘Λίθινης Εποχής’—σαν να λέμε πιο πρωτόγονοι (λιγότερο εξελιγμένοι) από τον υπόλοιπο πληθυσμό.22 Μια τέτοια καταστρεπτική αντίληψη μπορεί να ξεπεραστεί διακηρύσσοντας την αλήθεια για την καταγωγή μας. Χριστιανοί κήρυκες που επισκέφτηκαν κοινότητες Αβοριγίνων ανέφεραν ότι είδαν δάκρυα χαράς ως αποτέλεσμα της συνειδητοποίησης ότι όλοι είμαστε ‘μια φυλή’ όλοι καταγόμαστε απ’ τον Αδάμ και την Εύα (και έπειτα από το Νώε), και ως εκ τούτου όλοι ίσοι, φτιαγμένοι σύμφωνα με την εικόνα του Δημιουργού μας Θεού.23,24

Αυτή είναι γνώση την οποία θα είχαν κάποια στιγμή οι πρόγονοί τους (μαζί με τη γνώση της γεωργίας, της μεταλλουργίας, το φτιάξιμο ρούχων, κτλ.), αλλά η οποία για κάποιο λόγο δεν έχει περάσει στις επόμενες γενιές. Με λίγα λόγια, ξέχασαν.

Πολλοί άνθρωποι στη ‘Χριστιανική’ Δύση, επίσης βρίσκονται στον κίνδυνο να ξεχάσουν

Πολλοί άνθρωποι στη ‘Χριστιανική’ Δύση, επίσης βρίσκονται στον κίνδυνο να ξεχάσουν, λόγω της εξαπλωμένης παρέλασης του εξελικτικού χρονοδιαγράμματος ως ‘γεγονός’ μέσα στα ΜΜΕ, σχολεία και πανεπιστήμια, την ίδια στιγμή που η έκθεση των παιδιών στη Βιβλική διδασκαλία μειώνεται.

Καλά θα κάνουμε να θυμόμαστε την έμφαση της Βίβλου (π.χ. Δευτερονόμιο 4:9–10, 31:10–13, Εφεσίους 6:4) για τη μετάδοση της γνώσης του Λόγου του Θεού (η οποία περιλαμβάνει και τη σωστή ιστορία του χρόνου) στην επόμενη γενιά—τα παιδιά μας—έτσι ώστε να μπορούν κι αυτοί να το περάσουν στα παιδιά τους, και ούτω καθεξής.

Για να μην ξεχάσουμε.

Παραπομπές και σημειώσεις

  1. Houser, E., A summary of: Headland, T., and Reid, L., Hunter-gatherers and their neighbors from prehistory to the present, Current Anthropology 30(1):43–66, 1989; publicanthropology.org/Archive/Ca1989.htm. Επιστροφή στο κείμενο.
  2. Stone Age tribe kills castaways, The Age (Melbourne, Australia), theage.com.au/news/world/stone-age-tribe-kills-castaways/2006/02/09/1139379613195.html, 9 February 2006. Επιστροφή στο κείμενο.
  3. Ο χαρακτήρας του βιβλίου ταξιδεύει σε μια ‘χαμένη’ ήπειρο η οποία έχει ζωντανούς δεινοσαύρους και “άγριους πρωτο-ανθρώπους”. Ο Burrough ήταν επίσης ο δημιουργός του ΄ήρωα της ζούγκλας’ Ταρζάν. Επιστροφή στο κείμενο.
  4. Ο τίτλος ενός πολύ γνωστού βιβλίου του 1973 από την National Geographic Society (US). Επιστροφή στο κείμενο.
  5. Alternatively: Phi Tong Luang—‘Spirits (or Ghosts) of the Yellow Leaves’. Επιστροφή στο κείμενο.
  6. No Stone Age unturned, ScienceNOW, sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2005/308/4, 8 March 2005. Επιστροφή στο κείμενο.
  7. Studies back up strange tale of tribe’s founding, World Science, members.aol.com/newssciencepage/050303_mlabri.htm, 4 March 2005. Επιστροφή στο κείμενο.
  8. Watt, B., Mlabri People, mlabri.org, 17 March 2005. Επιστροφή στο κείμενο.
  9. Led by Prof. Dr Mark Stoneking, Dept. of Evolutionary Genetics, Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Germany. Επιστροφή στο κείμενο.
  10. An evolutionary road less traveled: from farming to hunting and gathering, Public Library of Science—Biology 3(3):e116, March 2005. Επιστροφή στο κείμενο.
  11. Oota, H., Pakendorf, B., Weiss G., von Haeseler A., Pookajorn S., et al., Recent origin and cultural reversion of a hunter-gatherer group, Public Library of Science—Biology 3(3):e71, 2005. Επιστροφή στο κείμενο.
  12. Το λεξιλόγιο και η λαογραφία των Μλάμπρι δίνουν επίσης ενδείξεις για μια παλιά οικειότητα με τη γεωργία. Ref. 11. Επιστροφή στο κείμενο.
  13. Η υποβάθμιση των γλωσσών μετά την Βαβέλ είναι καλά τεκμηριωμένη. Οι γλώσσες δεν εξελίσσονται, αλλά μεταβιβάζονται, χάνοντας την πολυπλοκότητά τους από γενιά σε γενιά. Βλέπε Wieland, C., Towering change, Creation 22(1):22–26, 1999; creation.com/babel. Επιστροφή στο κείμενο.
  14. Σε αντίθεση με την Αγία Γραφή, η οποία διδάσκει την αξία της προσωπικής ιδιοκτησίας—π.χ Ματθαίο 20:15, Ά Βασιλέων 4:25—εντολές κατά της κλοπής και της επιθυμίας προϋποθέτουν προσωπική ιδιοκτησία. Επιστροφή στο κείμενο.
  15. Wieland, C., Tasmanian aborigines—another example of cultural ‘devolution’, Creation 2(1):18–19, 1979, creation.com/tasaborig. Επιστροφή στο κείμενο.
  16. Wieland, C., Culture clash, Creation 17(3):42–44, 1995; creation.com/clash. Επιστροφή στο κείμενο.
  17. Catchpoole, D., The Australian dingo—a wolf in dog’s clothing, Creation 27(2):10–15, 2005; creation.com/dingo. [Note dogs in top photo.] Επιστροφή στο κείμενο.
  18. Niemand, R., The Stone ‘Age’—a figment of the imagination? Creation 27(4):13, 2005; creation.com/stone. Επιστροφή στο κείμενο.
  19. New International Version. Επιστροφή στο κείμενο.
  20. Wieland, C., Evolutionary racism, Creation 20(4):14–16, 1998; creation.com/evolracism. Βλέπε επίσης p. 10 this issue. Επιστροφή στο κείμενο.
  21. Οι σύγχρονοι εξελικτικοί δεν έχουν γενικά ρατσιστικές απόψεις, αλλά αυτό είναι παρά, και όχι εξαιτίας του Δαρβινισμού τους. Η ολοένα και πιο εμφανής βιολογική εγγύτητα και συγγένεια όλων των ανθρώπων, προβλέψιμη από τη Βιβλική σκοπιά, οδήγησε τις ανθρώπινες εξελικτικές θεωρίες να αλλάξουν δραστικά έτσι ώστε να συμβιβαστούν με τα δεδομένα. Επιστροφή στο κείμενο.
  22. Walker, T., National emergency in Australia—The fruit of forty years of evolutionary policies, creation.com/aboriginalemergency, 29 June 2007. Επιστροφή στο κείμενο.
  23. “Άρχισα σχεδόν να πιστεύω αυτά που έλεγαν οι εξελικτικοί για εμάς”, Prayer News [CMI–Australia], p. 3, October–December 2002. Επιστροφή στο κείμενο.
  24. The Creation Bus ministry, creation.com/bus. Επιστροφή στο κείμενο.

Related Articles


The article you just read is free, but the staff time working on it … isn’t. Consider a small gift to keep this site going. Support this site

Copied to clipboard
9112
Product added to cart.
Click store to checkout.
In your shopping cart

Remove All Products in Cart
Go to store and Checkout
Go to store
Total price does not include shipping costs. Prices subject to change in accordance with your country’s store.