Also Available in:

ڈارون دے ’’جنگلی‘‘

ڈارون نے کئی ورہیاں تیک مشنری سوسائٹی دی مدد کیتی – پر کیوں؟

از-رسل گرگز

مترجم- مبشر مائیکل عرفان

۱۷ دسمبر ۱۸۳۲ نوں ، چارلس ڈارون جنوبی امریکہ دے جنوبی ول واقع علاقہ ٹائیرا ڈیل فیوگو1 وچ اپنے دنیا دے بیرونی سفر ایچ ایم ایس بیگل دے حصہ دے طور تے پہنچیا۔ ایتھے اوس نے مقامی باشندیاں2 دے بارے وچ اپنا پہلا نظریہ حاصل کیتا، جنھوں اوس نے ’قابل ترس کم تر جنگلیاں‘ دے طور تے بیان کیتا، ایہوں جیہی اصطلاح جیہڑی اوہنے اپنے جریدے وچ ایہناں لوکاں دے بارے وچ کئی دفعہ استعمال کیتی۔ اوہنے لکھیا، ’’میں یقین نئیں کر سکدا کہ جنگلی تے مہذب انسان دے وچ فرق کنہاں وڈا اے : ایہہ فرق جنگلی اور پالتو جانور دے درمیان کتے وڈا اے ، ایہنا ں زیادہ جداں انسان وچ ترقی دی عظیم طاقت موجود اے ۔3

اوس نے فیوجینز دے اِ ک گروہ نوں ’سب توں زیادہ حقیر تے قابل ترس مخلوقات بیان کیتا جنھوں اوہنے دنیا وچ کتے وی ویکھیا‘ اور ’دنیا دے کسے وی حصے تے زیادہ ترقی کرن دی کم تر حالت وچ‘ وجود رکھن والی بیان کیتا ۔۔۔۔۔’ایہہ غریب کم بخت اپنی بڑھوتری وچ چھوٹے، ایہناں دے بدصورت چہرے چٹے روغن دے نال رنگے ہوئے ، ایہناں دی جِلد گندی اور چکنی سی ، ایہناں دے بال ، ایہناں دیاں آوازاں وحشیانہ سی ، اور ایہناں دیاں حرکتاں ظالمانہ نیں۔ ایہداں دے انسان نوں ویکھ کے، کوئی وی بندا بمشکل ہی بذاتِ خود یقین کر سکدا اے کہ اوہ ساتھی مخلوقات اور ایسے دنیا دے باشندے نیں۔ ایہہ عام فہم موضوع نچلے درجے دے جانور وچ بعض زندگی وچ کس خوشی توں لطف اندوز ہو سکدے سن؛ کنہاں زیادہ قابل وجہ ایہوں سوال ایہناں جنگلیاں دے بارے پوچھیا جا سکدا اے ۔ رات نوں، پنج چھ انسان، ننگے تے بمشکل ہوا اور ایس طوفانی ماحول دی بارش توں محفوظ ہو کے ، جانوراں دی طرح سمٹ کے گیلی زمین تے سوندے نیں۔ ‘

اوہناں دے رنگدار چہریاں دے متعلق اوس نے لکھیا ، ’۔۔۔۔کالے ، چٹے تے سرخ رنگ دے نال لپٹے ہوئے اپنے ننگے جسماں دے نال ، اوہ بہت سارے بدروح گرفتہ لوکاں دی طرح نظر آئے جیہڑے لڑرہے سن،‘ اور ’ایہہ پارٹی باہم بدروحاں دے نال ملدی جُلدی سی جیہڑی ڈرامیاں وچ مثلاً ڈر، فریس چوٹھز دی طرح سٹیج تے آؤندے نیں۔‘3

اوہناں دی زبان دے متعلق ڈارون نے لکھیا ، ’ایہناں لوکاں دی زبان ، ساڈے نظریات دے مطابق ، بمشکل مہذب کہلان دی مستحق اے۔ کیپٹن ]جیمز کُک[ ایس دا موازنہ اپنا گلا صاف کرن والے آدمی دے نال کر چکیا اے ، لیکن یقیناً کوئی وی یورپین کدی وی اپنے گلے نوں ایہنے سارے تھوک ، آوا ز ، تے غر غر دی آواز دے نال صاف نئیں کردا۔‘3

کرسٹو فر کولمبس دے نظریات دے نال موازنہ

اوہ لوک جنھاں نوں ڈارون نے ویکھیا علاقائی باشندیاں نال بہت سارے طریقیاں توں ملدے جُلدے سن جنھاں نوں کولمبس دیکھ چکیا سی جدوں اوہ باہاماس وچ ۱۲اکتوبر ۱۴۹۲ کو سان سلوا ڈر تے اُتریا، جیہڑا کہ براعظم جنوبی امریکہ دے شمال وچ اے ۔ دوناں ٹیار ا ڈیل فیوگو اور باہاماس دے باشندے ننگے یا تقریباً ایہداں دے ہی سن، دوناں نے اپنے جسماں تے چہریاں نوں رنگاں دے نال سجایا ہویا سی ، دوناں نے اپنے مل والیاں دے نال زیورات دا تبادلہ کیتا، دوناں نے زبان دی رکاوٹ نوں دُور کرن لئی اشاروکناں دے نال گل بات کیتی، اور دوناں نے اوہناں توں ملن والی حرکتاں تے بول چال دی نقل کیتی۔

تاہم کولمبس ، اپنے لاگ5(Log) وچ، اوہناں نوں بیان کر دا اے جنھاں نوں اوہنے ویکھیا ’’دوستانہ تےچنگے برتاؤ والے ‘‘ دے طورتے ، ’’سوہنے جسم اور بہت چنگے چہرے رکھن والے ، ‘‘ اکھاں جیہڑیاں ’وڈیاں وڈیاں تے سوہنیاں ‘ سن ، اور اوس نے اوہناں دی ’تابعداری ‘ دی تعریف کیتی۔

اوہ نجات دی ضرورت رکھن والے لوکاں دا گروہ ویکھ کے خوش ہویا ، اور لکھیا ، ’’میرا خیال اے کہ اوہ آسانی نال مسیحی بن سکدے نیں ، کیونکہ نظر آؤندا اے کہ ایہناں دے کول کوئی مذہب موجود نئیں ۔‘‘5

دوجی طرف ، ڈارون نے ظاہراً تنگ نظر نسل پرستی دے مذاق اور بے یقینی دے اندر، ایس گروہ دا بدروحاں دے نال موازنہ کیتا جنھاں نوں اوہ ڈرامیاں وچ ویکھ چکیا سی اور پسوواں دے اندر اوہناں دیاں عادتاں دا شمارکیتا۔

فرق کیوں اے ؟

ایس طریقہ ٴکار وچ ایہناں فرق کیوں سی جدوں ایہناں دو متلاشیاں نے لوکاں نوں بیان کیتا جنھاں نوں اوہناں نے ویکھیا؟

ایہدا بیگل دے ایس سفر دے دوران سی کہ ڈارون نے چارلس لائل دا نواں نواں شائع ہویا پرنسپلز آف جیالوجی پڑھیا سی، جیہدے وچ اوس نے بڑی ہوشیاری نال پرانی زمین دی طرفداری وچ موجودہ تخلیق دے عقیدے دا مذاق اُڑایا، اور فیر آہستہ اور رفتہ رفتہ جغرافیائی عوامل دی طرفداری وچ عالمگیر سیلاب دا انکار کیتا ۔ ایس گل نے ڈارون نوں وسیع جغرافیائی ادوار دے ویلے دے ڈھانچے نوں وی پیش کیتا – جس نے ارتقائی عقیدے دے معنی دے طورتے اوس دے فطری چناؤ دے نظریے نوں بنان چہ پیش کیتا۔

ایہہ سار ا کم اوس دی بے اعتقادی اور پیدایش دی مستردی وچ اوس دے قدم لڑکھڑان دی شروعات دا حصہ سی ، جس نے اوس دی اکھاں نوں حقیقت توں انیاں کر دتا کہ ساری بنی نوع انسان (کوئی معنی نئیں رکھدا کنہے زیادہ ظاہری طور تے ’غیر مہذب‘ نیں ) خُدا دی صورت تے پیدا ہوئے نیں (پیدایش ۱: ۲۶)، اور سارے آدم6 دے وسیلہ توں تعلق رکھدے نیں۔

حقیقت وچ ، چند سالاں بعد (۱۸۷۱) وچ اوس نے دی ڈیسنٹ آف مین لکھیا ، جیہدے وچ اوہ باربار نسلی نظریہ نوں پیش کردا سی کہ پرانے لوک جانوراں تے انسان دے درمیان آؤندے نیں ، اور جس وچ اوہ آکھدا اے، ’کجھ مستقبل دے دَور وچ ، بہت ای دُور نئیں یعنی صدیاں دی تقسیم وچ نئیں ، انسان دیاں مہذب نسلاں تقریباً یقینی طور تے ختم ہو جان گیاں ، اور ساری دنیا جنگلی نسلاں وچ بدل جائے گی۔ ‘7

خوشخبری فیوجینز دے کول آؤندی اے

مقررہ مدت تے، مشنری ٹیال ڈیل فیوگو وچ آئے ۔ پہلا مشنری ایلن گارڈنر سی ، جیہڑا ۱۸۴۱ توں اگے اوس نے فیوجینز تیک پہنچن دیاں کئی کوششاں کیتیاں۔ ۱۸۸۴ وچ، اوس نے پاٹا گونیل مشنری سوسائٹی بنائی، جنھوں ۱۸۶۴ وچ ساؤتھ امریکن مشنری سوسائٹی (یا ایس اے ایم ایس ) دا بدل کے ناں دتا۔ گارڈنر نے ٹائیر ا ڈیل فیوگو وچ ۱۸۴۵ اور ۱۸۴۸ وچ رہن دیاں دو کوششاں کیتیاں (جیہدے وچ دووے قبائلی لوکاں دی دشمنی دی وجہ توں ناکام ہوگئیاں)، اور فیر ۱۸۵۰ وچ، اوس وقت چھ ساتھیاں دے نال، اوہناں ساریاں نوں ایک سال بعد پکھ اور انٹارٹک سردی8دی شدت دی وجہ توں مرنا پیا، جدوں کہ امدادی جہاز نوں پہنچن چہ دو مہینے لگ گئے ۔

اک ہور مشنری ٹامس برجز سی، جنھے (یاہاگان کہون والی) لوکاں دی زبان نوں تحریر کیتا اور ۳۲۰۰۰ اندراج 9دی لغت نوں ترتیب دتا۔ چارلس ڈارون دے غلط اور مضحکہ خیز بیاناں دے اُلٹ، اوس زبان دی زبانی شکلاں غیر معمولی طور تے نازک اور بے حد پیچیدہ نظر آئیاں ۔ برج دی لغت نے خاندانی تعلقات10 لئی ۵۰ مختلف الفاظ شامل کیتے۔ جدوں برجز چاراں انجیلاں تے اعمال دی کتاب دا ترجمہ کر چکیا سی ، اور دُعا دی کتاب بنا چکیا سی ، تے ایہہ مشن پھل اور کامیابی لئی اپنی راہ تے گامزن نظر آیا۔

۱۸۶۲ وچ اک تازہ مشنری پارٹی دا راہنما ویٹ ہوکنگ سٹرلنگ سی ۔ اوہدے ڈاکٹراں نے اوس نوں آگاہ کیتا کہ اوہدے کول غالباً زندہ رہن لئی تین سال نیں ، جیہدے لئی اوس نے جواب دتا کہ اوہ ایہہ وقت اوتھے گزارے گا جتھے خُدا دا سب تو ں زیادہ استعمال ہووے گا۔

اوس نے اگلے ۳۸ ورہے ٹائیرا ڈیل فیوگو وچ خدمت کیتی ، گھوڑے تے سوار ہو کے سارے علاقے دا سفر کیتا ، یاہاگان دے کول خوشخبری لیایا اور دوسرے فیوجین قبیلیاں11 کول وی ۔ ۱۸۶۹ تیک ، ۴۰۰ توں زائد انڈین ایمان رکھ چکے اور بپتسمہ لے چکے سن ۔

ڈارون دا ردِ عمل

فیوجینز دے اندازِ زندگی دے تبدیل ہون دی خبر ۱۸۶۷ وچ ڈارون تک پہنچی ۔ اوہ ایہناں متاثر ہویا کہ اوس نے فوراً ایس اے ایم ایس نوں ایک چیک بھیجیا، اور تدوں ایس سوسائٹی نوں اگلے پندرہ ورہیاں تک یعنی ۱۸۸۲ وچ اپنی موت تیک عطیہ بھجواندا رہیا۔

وائس ایڈمرل بی جے سولیوان (Sic) نے نیوز نوں ۲۴اپریل ۱۸۸۵ وچ ایس دے بارے ایہداں لکھیا: چارلس ڈارون دا ، ’میرے پرانے دوست اور پنج سال تک جہاز دے ساتھی‘ دے طور تے حوالہ دین توں بعد ، ، ’مسٹر ڈارون اکثر میرے کول اپنی بے یقینی ظاہر کر چکے سن کہ فیوجینز دی طرح ایہداں دے جنگلیاں وچ مشنری بھیجنا بالکل فضول کم اے، یقیناً اوہ انسان دی سب توں کم تر نسل نیں۔ میں ہمیشہ جواب دتا سی کہ میں کسے انسان تے ایمان نئیں رکھدا کہ اوہ مسیح دی خوشخبری دے سادہ پیغام نوں سمجھن وچ انتہائی کمتر وجود رکھن والا اے۔ بہت ورہیاں تو بعد۔۔۔۔ اوس نے مینوں لکھیا ، کہ موجود ہ مشن دے کم نے اوس تے ثابت کر دتا اےکہ اوہ غلط سی اور میں آبائی کردار دے بارے اپنے اندازیاں وچ صحیح ہاں ، اور اوہناں نوں مشنریاں دے وسیلہ نال سدھارنا ممکن اے؛ اور اوہنے مینوں سوسائٹی نوں پنج پونڈ دا بند چیک اگے بھیجن دی درخواست کیتی ، اوس دلچسپی دی گواہی دے طور تے جیہڑی اوہنے چنگے کم وچ لئی۔ ‘12 ایس ادائیگی دی تاریخ ۹ فروری ۱۸۶۷ سی۔

۳۰ جون ، ۱۸۷۰ نوں، ڈارون نے بی جے سولیوان نوں ٹائیراڈیل فیوگو مشن دی کامیابی دے بارے لکھیا: ’ایہہ سب توں زیادہ حیران کن اے، اور مینوں شرمندہ کرن والی گل اے ، جدوں کہ میں ہمیشہ ناکامی دی پیشن گوئی کیتی ۔ ایہہ شاندار کامیابی اے۔ میں فخر محسوس کراں گا اگر تیاہڈی کمیٹی مینوں اپنی سوسائٹی دا اعزازی رکن منتخب ہون لئی موزوں خیال کرے۔ ‘12

تاہم، ایس دا ایہہ مطلب نئیں سی کہ ڈارون ہن خوشخبری دی سچائی تے ایمان رکھدا سی یا اوس نے بذات خود خوشخبری نوں قبول کر لیا سی ۔ اوس دی ایس اے ایم ایس نوں مدد اوس دی خوشی دے نال زیادہ تعلق رکھدی سی ، جیہڑی کہ ملکہ وکٹوریہ دے اعلیٰ انگریزی دَور دی خاص رکن سی ، جیہڑی کہ مسیحیت دے ’مہذب‘ اثرات تے سی۔ اوس نے ایہہ سوچنا جاری رکھیا کہ ’جنگلی ‘ انگریزاں توں زیادہ جانوراں دے قریب تعلق رکھدی اے۔ اور حتیٰ کہ گو اوس نے اعتراف کیتا کہ فیوجینز تے خوشخبری دے اثرات دا مطلب اے کہ اوہ اوہناں دی بصیرت دے بارے غلط سی ، ایس گل نے اوہناں نوں اپنی نظر وچ (اور ساری بنی نوع انسان نوں ) خُدا دی شکل تے پیدا ہوئی مخلو ق دے طورتے ویکھن دا نتیجہ نہ بنی (پیدایش ۱: ۲۶) یا اوہناں دے ’خُدا دے پتر تے پتریاں ‘ دے طورپر تے تبدیل ہون دی حالت وچ۔ افسوس ایہہ آں کہ اوہ اپنی زندگی دے اخیر تیک منکر ای رہیا۔ 13

حیرت ایہہ آں، اوہ انسان جنھے کروڑاں ذہناں چوں خُدا دا خیال صاف کر دتا اپنی فطرت وچ مہربان گوشہ رکھ دا سی ۔ ایہدا مطلب اے کہ اوس نے نہ صرف مشنری کم دی مدد کیتی ، بلکہ اوہ غلامی دے خاتمے دے بارے وچ وی بڑا فصیح سی۔ اوہدی نسل پرستی اور غلط قبائلی لوکاں دی بصیرت ایس لئی (کرسٹوفر کولمبس دے نظریات دے مقابلے وچ) اوس دی فطرت دی بنیاد تے بہت زیادہ نئیں سی ، جداں کہ ایہہ اوس دے ارتقائی نظریات اور خُدا دے کلام دے متعلقہ اختیار دے متعلقہ انکار دا منطق نتیجہ سن۔

References and notes

  1. Tierra del Fuego means ‘land of fire,’ so named by the Portuguese navigator and explorer, Ferdinand Magellan, in 1520, after he saw the dancing flames from Indian camps along the darkened shore.
  2. Along the shores of what came to be called Beagle Channel.
  3. Charles Darwin, A Naturalist’s voyage round the World, (Journal of Researches into the Natural History and Geology of the Countries Visited During the Voyage of H.M.S. Beagle under the Command of Captain Fitz Roy,[sic]R.N.), John Murray, London, pp. 205–231,1845 reprinted 1928.
  4. Captain Cook, who ‘discovered’ the east coast of Australia, visited Cape Horn in January 1769.
  5. Log of Christopher Columbus, trans. by Robert Fuson, International Marine Pub. Co., Maine, pp. 73–79, 1987.
  6. See John Brentnall and Russell Grigg, Darwin’s slippery slide into unbelief, Creation18(1): 34–37, 1995.
  7. Charles Darwin, The Descent of Man, John Murray, London, p. 156, 1887.
  8. Tierra del Fuego, at latitude 55°S, is the southernmost inhabited land in the world and thus the nearest to Antarctica.
  9. Bridges grew up with Fuegian children from the age of 13. He thus became completely fluent in the Yahgan language. The manuscript of his Yahgan dictionary was deposited in the British Museum in 1951. It contains 32,000 Yahgan words translated into English via a phonetic system, and is a priceless documentation of a language now almost extinct. It was Bridges who first used the term ‘Yahgan.’ ‘Yahga’ is the Fuegian Indian word for the Murray Narrows, situated in the centre of Fuegian territory.
  10. For example, Yahgan has separate words for ‘mother’s brother,’ ‘mother’s sister’s husband,’ ‘father’s brother,’ etc. where we would just use ‘uncle.’
  11. In 1869 Stirling was consecrated first Bishop of the Falkland Islands, with almost all of South America for his Diocese. This meant Anglican support and coordination of the work.
  12. Quoted from The Life and Letters of Charles Darwin, ed. Francis Darwin, Appleton & Co., London, 2:306–308, 1911. Note that there are some small differences in the wording of these letters, between the version given by Francis Darwin and that of other writers. E.g. Canon MacDonald, Bishop Stirling of the Falklands, Seeley, p. 69, 1929, gives the date of Darwin’s letters to Sulivan as 30 January 1870.
  13. Darwin’s deathbed conversion is an urban myth. See , Did Darwin recant?, Creation,18(1):36–37, 1995.
  14. See Carl Wieland, Darwin’s real message: have you missed it?, Creation14(4):16–19, 1992.

مصنف سڈنی ایس اے ایم ایس دفتر دا شکریہ ادا کر دا اے ، مسز نعومی آنسل (بشت سٹرلنگ دی پڑپوتی)، تے مسز ڈوری زن کینڈ آف ڈیلاوئیر ، امریکہ، جنھے زیادہ تر تاریخی معلومات فراہم کیتی؛ ایسے ای طرح ریورنڈ اے گریم سمتھ جنھے ایونجیکل شمارے وچ شائع ہون والے ’دامشن ٹو ٹائیراڈیل فیوگو‘ تے اپنے کالم دی نقل مہیا کیتی۔

رسل گرگ (ایم ۔ ایس سی آنرز) اوورسیز مشنری فیلوشپ دے نال ۲۰ ورہیاں توں خدمت کرن تو پہلاں صنعتی کیمیادان سی۔ ہن اوہ برسبین، آسٹریلیا وچ آنسرز ان جینسز دے سٹاف ممبر نیں۔